Restrukturyzacja i zadłużenie firmy — adwokat w Bochni

Nie każdy problem z płatnością oznacza niewypłacalność. Jeżeli jednak zaległości zaczynają się łączyć, potrzebna jest szersza ocena niż przy pojedynczym sporze z kontrahentem.

Firma reguluje coraz więcej zobowiązań po terminie.

Ustalam, czy opóźnienia są przejściowe, czy wskazują na trwalszą utratę płynności. Znaczenie mają ich przyczyny, czas trwania, kwoty i zdolność do wykonywania kolejnych wymagalnych płatności.

Kilku wierzycieli jednocześnie żąda zapłaty.

Porządkuję zobowiązania, terminy i zabezpieczenia oraz sprawdzam, czy część należności jest sporna. Sama liczba wezwań nie przesądza o właściwym rozwiązaniu, ale zmienia sposób oceny sytuacji firmy.

Rozpoczęły się egzekucje albo wypowiedziano ważne umowy.

Sprawdzam, jakie postępowania są prowadzone, czego dotyczą i na jakim są etapie. Oceniam także wpływ zajęć lub wypowiedzeń na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa.

Firma ma zaległości wobec banku, leasingodawcy, kontrahentów, ZUS lub urzędu skarbowego.

Różne zobowiązania mogą podlegać odmiennym zasadom, a sposób ich zabezpieczenia wpływa na możliwe działania. Najpierw trzeba zobaczyć ich pełną strukturę, nie tylko łączną kwotę zadłużenia.

Brakuje środków na bieżące płatności, mimo zamówień lub należności do odzyskania.

Analizuję relację między wpływami, wymagalnymi zobowiązaniami i kosztami dalszej działalności. Istotne jest również to, czy należności firmy są rzeczywiście możliwe do odzyskania i w jakim czasie.

Jeden kontrakt lub spór istotnie zachwiał płynnością.

Trzeba ustalić, czy źródłem problemu jest pojedyncze zdarzenie możliwe do opanowania, czy szersza nierównowaga w działalności. Od tego zależy, czy właściwa będzie praca nad konkretnym sporem, porozumienie z wierzycielami czy analiza formalnego postępowania.

Zarząd chce ocenić, czy pojawiły się obowiązki związane z niewypłacalnością.

W takiej sytuacji znaczenie mają aktualne dane finansowe, daty wymagalności, czas opóźnień oraz to, czy firma nadal wykonuje swoje wymagalne zobowiązania pieniężne. Oceny nie należy opierać na jednej zaległości ani na samym przekonaniu, że sytuacja wkrótce się poprawi.

Postępowanie restrukturyzacyjne może być prowadzone wobec dłużnika niewypłacalnego albo zagrożonego niewypłacalnością. To dwa różne momenty, które wymagają odrębnej oceny.

Zagrożenie niewypłacalnością oznacza sytuację ekonomiczną wskazującą, że w niedługim czasie firma może stać się niewypłacalna. Nie trzeba więc czekać, aż problemy z wykonywaniem zobowiązań staną się trwałe.

Niewypłacalność wiąże się przede wszystkim z utratą zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Opóźnienie przekraczające trzy miesiące tworzy ustawowe domniemanie takiej utraty zdolności, ale nie jest jedynym elementem analizy ani prostym testem działającym w oderwaniu od pozostałych okoliczności. W odniesieniu do niektórych podmiotów ustawa przewiduje również przesłankę związaną z utrzymującą się przewagą zobowiązań nad wartością majątku.

Dlatego zestawiam daty, kwoty i opóźnienia z bieżącą płynnością, strukturą zobowiązań oraz rzeczywistą możliwością ich regulowania. Samo stwierdzenie „firma ma długi” nie odpowiada jeszcze na pytanie o jej status prawny.

Przed wyborem formalnego postępowania ustalam źródło problemu. Sprawdzam, czy podstawowa działalność jest rentowna, jak wyglądają przepływy pieniężne, należności, koszty bieżące i możliwość wykonywania nowych zobowiązań.

Znaczenie ma także struktura wierzycieli, poziom wierzytelności spornych, zabezpieczenia, prowadzone egzekucje, zobowiązania publicznoprawne i umowy niezbędne do dalszej działalności. Inaczej ocenia się firmę z przejściowym zaburzeniem płynności, a inaczej przedsiębiorstwo, którego bieżący model nie pozwala finansować dalszego funkcjonowania.

Czasem właściwe będzie uporządkowanie pojedynczego sporu, odzyskanie należności, zmiana umów albo rozmowy z wybranymi wierzycielami. W innej sytuacji potrzebna będzie analiza jednego z postępowań restrukturyzacyjnych lub obowiązków związanych z upadłością.

Firma może mieć długi, ale nie oznacza to jeszcze, że kwalifikuje się do każdego postępowania restrukturyzacyjnego ani że takie postępowanie będzie racjonalne.

Prawo przewiduje cztery rodzaje postępowań. Różnią się udziałem sądu, sposobem ustalania wierzytelności, znaczeniem wierzytelności spornych, wpływem postępowania na zarządzanie przedsiębiorstwem oraz zakresem działań, które można podjąć.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Dłużnik zawiera umowę z osobą uprawnioną do pełnienia funkcji nadzorcy układu, a następnie samodzielnie zbiera głosy wierzycieli w trybie przewidzianym ustawą. Nadzorca współpracuje z dłużnikiem, czuwając nad sprawnym i zgodnym z prawem przebiegiem tego procesu oraz zachowaniem praw wierzycieli. Sąd nie prowadzi etapu zbierania głosów, ale pozostaje potrzebny do zatwierdzenia przyjętego układu. Ten tryb jest dostępny przy ustawowo określonym poziomie wierzytelności spornych i wymaga przygotowania dokumentacji oraz realnych propozycji dla wierzycieli.

Przyspieszone postępowanie układowe

Umożliwia zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie. Także tutaj ustawa ogranicza dopuszczalny poziom wierzytelności spornych uprawniających do głosowania.

Postępowanie układowe

Jest przewidziane również dla sytuacji, w których poziom wierzytelności spornych jest wyższy. Wiąże się z sądowym otwarciem postępowania oraz pełniejszym trybem ustalenia spisu wierzytelności.

Postępowanie sanacyjne

Łączy próbę zawarcia układu z działaniami sanacyjnymi zmierzającymi do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i przywrócenia zdolności wykonywania zobowiązań. Jest to postępowanie o dalej idącej ingerencji w przedsiębiorstwo, w którym zarządca realizuje plan restrukturyzacyjny na zasadach określonych w ustawie.

Nazwy postępowań nie są punktem wyjścia do wyboru. Najpierw trzeba ustalić stan firmy, strukturę wierzytelności i to, czy możliwe będzie finansowanie bieżącej działalności oraz wykonanie przyszłego układu.

To postępowanie bywa rozważane, gdy firma jest zdolna przygotować wykonalne propozycje układowe i przeprowadzić rozmowy z wierzycielami, a poziom wierzytelności spornych mieści się w ustawowej granicy. Nie jest jednak procedurą odpowiednią ani dostępną w każdej sytuacji.

To dłużnik zbiera głosy wierzycieli w trybie przewidzianym ustawą. Nadzorca układu współpracuje z nim przy tym procesie, czuwa nad jego prawidłowością i przygotowuje wymaganą dokumentację. Obejmuje ona m.in. spisy wierzytelności, plan restrukturyzacyjny oraz ocenę możliwości wykonania układu. Test zaspokojenia jest co do zasady dokumentem sporządzanym przez nadzorcę albo zarządcę, jednak nie sporządza się go w postępowaniu prowadzonym wobec dłużnika będącego mikroprzedsiębiorcą. Przygotowanie propozycji nie może więc ograniczać się do wskazania kwoty, którą firma chciałaby płacić.

Postępowanie nie jest całkowicie pozasądowe. Po zebraniu głosów i przyjęciu układu dłużnik składa do sądu wniosek o jego zatwierdzenie, a sąd ocenia przesłanki ustawowe.

Określone skutki wobec egzekucji mogą wiązać się z obwieszczeniem o ustaleniu dnia układowego. Nie powstają jednak automatycznie dlatego, że firma rozważa restrukturyzację albo zawarła umowę z nadzorcą. Ich zakres i czas trwania trzeba ustalić na podstawie etapu postępowania, rodzaju wierzytelności i aktualnych przepisów.

Układ określa sposób wykonania zobowiązań objętych restrukturyzacją. Propozycje mogą przewidywać w szczególności odroczenie terminów, rozłożenie spłat na raty, zmniejszenie wysokości zobowiązań, konwersję wierzytelności na udziały lub akcje albo zmianę określonych zabezpieczeń. Nie każdy z tych sposobów będzie możliwy lub uzasadniony w konkretnej firmie.

Treść propozycji trzeba połączyć z rzeczywistymi przepływami i zdolnością przedsiębiorstwa do ich wykonania. Układ, którego firma nie będzie w stanie realizować, nie rozwiązuje źródła problemu.

Znaczenie ma również sposób głosowania wierzycieli i ustawowe większości. Samo przedstawienie propozycji nie gwarantuje ich przyjęcia, a przyjęcie układu przez wierzycieli nie zastępuje jego zatwierdzenia przez sąd.

Restrukturyzacja ma umożliwić uniknięcie upadłości przez zawarcie układu, a w sanacji także przez przeprowadzenie działań sanacyjnych. Upadłość służy przede wszystkim wspólnemu dochodzeniu roszczeń wierzycieli od niewypłacalnego dłużnika, przy czym przedsiębiorstwo może zostać zachowane, jeżeli pozwalają na to racjonalne względy.

W konkretnej sprawie trzeba ocenić, czy istnieją jeszcze realne podstawy dalszego prowadzenia działalności i wykonania układu. To, że właściciel lub zarząd preferuje restrukturyzację, nie przesądza o jej prawnej dopuszczalności ani ekonomicznej wykonalności.

Jeżeli powstała podstawa do ogłoszenia upadłości, Prawo upadłościowe przewiduje co do zasady trzydzieści dni na złożenie wniosku przez osobę, na której spoczywa ten obowiązek. Ustalenie początku terminu wymaga rozpoznania momentu powstania podstawy upadłości — nie powinno opierać się wyłącznie na intuicji, jednej zaległości lub samym upływie czasu od wystawienia faktury.

Dlatego przy podejrzeniu niewypłacalności równolegle oceniam możliwe kierunki restrukturyzacji i obowiązki, których niedochowanie może wywołać skutki dla przedsiębiorcy albo osób zarządzających.

Moja praca jako adwokata może obejmować analizę sytuacji prawnej przedsiębiorstwa, umów, zobowiązań, sporów i egzekucji. Oceniam ryzyka po stronie przedsiębiorcy lub członków organów, przygotowuję stanowiska i pisma, uczestniczę w negocjacjach oraz reprezentuję klienta w zakresie dopuszczalnym przez przepisy.

Pomagam również uporządkować prawne elementy przygotowania do restrukturyzacji i ustalić, które zagadnienia wymagają danych księgowych, analizy finansowej albo decyzji biznesowej. Nie zastępuję księgowości ani osób wykonujących specjalistyczne funkcje w postępowaniu.

Nadzorca układu, nadzorca sądowy, zarządca i syndyk to odrębne funkcje ustawowe. Jeżeli wybrane postępowanie wymaga udziału licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego jako nadzorcy lub zarządcy, rozdzielam zakres obsługi prawnej od czynności zastrzeżonych dla tej funkcji lub innego organu postępowania.

Zaczynam od zobowiązań i ich chronologii. Ustalam wierzycieli, kwoty, terminy wymagalności, czas opóźnień, wierzytelności sporne, zabezpieczenia oraz prowadzone egzekucje. Sprawdzam kredyty, leasingi, zobowiązania publicznoprawne i umowy istotne dla dalszej działalności.

Drugą stroną tej analizy jest to, czym firma rzeczywiście dysponuje: majątkiem, należnościami, bieżącymi wpływami i możliwością dalszego wykonywania rentownych kontraktów. Dokumenty finansowe zestawiam z informacjami od księgowości i osób zarządzających. Jeżeli potrzebna jest wycena, prognoza finansowa albo inna wiedza specjalistyczna, ustalam, jaki materiał powinien przygotować właściwy specjalista.

Pytam też o cel przedsiębiorcy. Może nim być utrzymanie rentownej części działalności, uporządkowanie relacji z wierzycielami, ocena odpowiedzialności zarządu albo ustalenie, czy dalsze prowadzenie firmy pozostaje realne.

Oddzielam możliwość wszczęcia określonego postępowania od pytania, czy odpowiada ono sytuacji firmy i czy możliwe będzie wykonanie jego założeń. Dopiero wtedy rekomenduję dalszy kierunek oraz zakres potrzebnej pomocy prawnej.

Nie musisz mieć pełnej dokumentacji ani samodzielnie sporządzać formalnego planu restrukturyzacyjnego. Na początek przygotuj materiały, które pozwolą zobaczyć skalę problemu i najbliższe terminy:

• podstawowe dane firmy i informację o formie prowadzonej działalności;
• zestawienie wierzycieli, zobowiązań i terminów wymagalności;
• informację, które zobowiązania są sporne;
• dane o opóźnieniach i bieżących płatnościach;
• informacje o egzekucjach i dokonanych zajęciach;
• umowy kredytowe, leasingowe oraz dokumenty dotyczące zabezpieczeń;
• umowy z kluczowymi kontrahentami;
• wezwania do zapłaty i wypowiedzenia umów;
• nakazy zapłaty, pozwy i inne pisma sądowe;
• dokumenty dotyczące zobowiązań wobec ZUS i urzędu skarbowego;
• podstawowe informacje o majątku i należnościach firmy;
• dostępne dane finansowe, w szczególności te, z których korzysta zarząd lub księgowość przy ocenie płynności.

Jeżeli biegnie termin sądowy, egzekucyjny albo termin związany z obowiązkami wynikającymi z niewypłacalności, wskaż go już przy pierwszym kontakcie. Brak części dokumentów nie blokuje konsultacji — ustalimy, czego potrzeba do dalszej analizy i kto powinien przygotować dane specjalistyczne.

Postępowania restrukturyzacyjne i upadłościowe są prowadzone przy wykorzystaniu Krajowego Rejestru Zadłużonych oraz systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie. Sam wpis lub obwieszczenie w KRZ nie jest jednak prostym narzędziem „ochrony firmy”; jego znaczenie zależy od rodzaju czynności i etapu postępowania.

Napisz krótko, od kiedy pojawiają się problemy z regulowaniem zobowiązań, czy prowadzone są egzekucje albo wypowiedziano ważne umowy oraz jakie są najbliższe terminy. Wskaż także, jakie zestawienia i dokumenty już posiadasz.

Przed konsultacją ustalimy termin, koszt oraz zakres materiałów potrzebnych do pierwszej analizy. Konsultacja służy ocenie sytuacji i możliwych kierunków — nie oznacza automatycznego wyboru ani wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego.